Elektronika Radiotechnika Elementy Schematy - Hobby dla każdego



Strona Główna | Artykuły i Schematy | Tutoriale | Pliki do pobrania | Szukaj | Forum | Mapa Serwisu | Zobacz nas na YouTube!
Nawigacja
Strona Główna
Artykuły i Schematy
Elektronika
Elementy
Audio
Auto
Alarmy
Dla domu
Komputer
Radio
Robotyka
Telefonia
Video
Warsztat
Zabawa
Lampy elektronowe
Tutoriale
Pliki do pobrania

FAQ
Szukaj
Forum
Kontakt
O nas

Katalog Stron WWW
Mapa Serwisu
Ostatnio na forum
Najnowsze tematy
been an identity of ...
s confidence that Rea
ness on June 19th, 2017
well to treatment in
thing about beauty r...
major of the marking
ukewarm olive oil. I...
t Irregularities
r, chances are you&#...
Either way, there
Najciekawsze tematy
been an identity ... [0]
s confidence that... [0]
ness on June 19th... [0]
well to treatment in [0]
thing about beaut... [0]
Aktualnie online
Gości online: 5

Użytkowników online: 0

Łącznie użytkowników: 12,837
Najnowszy użytkownik: Hilton William
drukuj komentujRezystory cz.1.

Rezystory


  • WSTĘP
Rezystory są to elementy elektryczne, których podstawowym parametrem użytkowym jest rezystancja R wyrażana w omach [om]. Zadaniem rezystorów w obwodzie elektrycznym jest ustalenie określonej wartości prądu I=U/R lub spadku napięcia U=RI. Moc wydzielana w rezystorze P=UI jest przy tym zamieniana na ciepło.

W podstawowej klasyfikacji rezystory dzieli się na stałe i zmienne. Rezystorami stałymi nazywa się elementy o wartości rezystancji ustalonej w procesie wytwarzania i nie podlegającej zmianie w czasie pracy, rezystorami zaś zmiennymi - elementy charakteryzujące się zmiennością rezystancji. Rezystory zmienne dzieli się z kolei na: nastawne, o konstrukcji umożliwiającej płynną, dokonywaną w sposób mechaniczny, zmianę wartości rezystancji w obwodzie włączenia (rezystory te potocznie nazywa się potencjometrami), i półprzewodnikowe (wytwarzane z półprzewodników) o rezystancji zmieniającej się w znacznym przedziale wartości pod wpływem rozmaitych czynników zewnętrznych, są to np. termistory, magnetorezystory, fotorezystory.

Ważne znaczenie ma klasyfikacja objęta międzynarodowym systemem normalizacyjnym (IEC), w której rezystory dzieli się na: typu1, tj. wysokostabilne i precyzyjne, oraz typu2, tj. powszechnego stosowania.

Niekiedy wyróżnia się rezystory mające szczególnie kształtowane wartości niektórych parametrów, przykładem mogą być rezystory: wysokonapięciowe (> 1 kV), wysokoomowe (> 10 Mom), dużej mocy (> 2 W), wysokotemperaturowe (> 175°C), precyzyjne (< 1%) itp.


  • PARAMETRY REZYSTORÓW
Najważniejszymi parametrami rezystora są rezystancja wraz z tolerancją oraz napięcie znamionowe i dopuszczalna moc strat. Innymi ważniejszymi parametrami są: napięcie graniczne, temperaturowy współczynnik rezystancji, napięciowy współczynnik rezystancji, częstotliwość graniczna, napięcie szumów. Poniżej przedstawiamy opis najważniejszych parametrów.

Rezystancja nominalna (znamionowa) R - jest to wartość rezystancji podawana jako cecha rezystora. Różnica pomiędzy wartościami rezystancji rzeczywistej (którą ma rezystor w określonych warunkach) i nominalnej jest nazywana odchyłką rezystancji i wiąże się z tzw. tolerancją rezystora. Wartości rezystancji nominalnej są znormalizowane i tworzą szeregi liczbowe oznaczone jako E3, E6, E12, E24 itd. Liczba obok literki E wskazuje na ilość pozycji dla jednej dekady. Popularne rezystory wykonywane są według szeregów E12 i E24, natomiast rezystory precyzyjne według E48, E96, E192. Poniżej zamieszczone zostały najczęściej stosowane szeregi znamionowych wartości rezystancji.

Szereg E6
Szereg E12
Szereg E24
10



15



22



33



47



68



10

12

15

18

22

27

33

39

47

56

68

82

10
11
12
13
15
16
18
20
22
24
27
30
33
36
39
43
47
51
56
62
68
75
82
91

Aby uzyskać wartość rezystancji znamionowej rezystora należy pomnożyć liczbę z określonego szeregu E przez krotności 10. Dla przykładu:
15 * 100 = 1500 om,
39 * 10000 = 390 kom,
91 * 1 = 91om.

Bardziej precyzyjne szeregi E48, E96 i E192 są szeregami trzycyfrowymi i jak wskazuje liczba obok literki E ze znacznie większą ilością pozycji [szeregi te umieścimy na życzenie czytelników naszego serwisu].

Tolerancja (klasa dokładności) - Określa maksymalne dopuszczalne odchyłki, wyrażone w procentach wartości rezystancji znamionowej. Odchyłki te wynikają z różnic rezystorów powstających podczas produkcji, tzw. rozrzuty produkcyjne. Zazwyczaj tolerancja jest podawana na rezystorze w postaci oznaczenia kodowego [napis, literka lub pasek], brak takiego oznaczenia sugeruje, że jest to rezystor o tolerancji 20%. Przyjęto również, że rezystory z szeregów E, mają przypisane tolerancje zgodnie z poniższą tabelą. Odczytując tolerancję np. z paska barwnego na rezystorze możemy określić do jakiego szeregu E ten rezystor należy i na odwrót, znając szereg E rezystora znamy jego tolerancję. Przestrzegam tu jednak przed przyjmowaniem tej reguły za prawo, bo zdarzają się wyjątki; najlepiej jest gdy możemy odczytać tolerancję z oznaczeń danego rezystora.

Szereg E6 Szereg E12 Szereg E24 Szereg E48 Szereg E96 Szereg E192
20% 10% 5% 2% 1% 0,5%

Rozsądek nakazuje stwierdzenie, że najlepiej byłoby stosować rezystory o najmniejszej tolerancji; ale czy to oznacza, że rezystory o większej tolerancji są już bezużyteczne ? Oczywiście, że nie. Wszystko zależy od tego w jaki sposób chcemy dany rezystor wykorzystać. Przedstawię poniżej tabelę, w której spróbuję zobrazować wpływ tolerancji na rzeczywistą rezystancję rezystora 470om.

Tolerancja Minimalna wartość rezystancji [om] Nominalna wartość rezystancji [om] Maksymalna wartość rezystancji [om]
20% 376 470 564
10% 423 470 517
5% 446,5 470 493,5
2% 460,6 470 479,4
1% 465,3 470 474,7
0,5% 467,65 470 472,35

Zwróćcie uwagę na rozrzut rezystancji jaki może mieć rezystor o tolerancji 20%. Spodziewając się, że rezystor taki będzie miał wartość nominalną 470om możemy być niemiło zaskoczeni, gdyż może on przyjmować wartości od 376om do 564om.

Wyobraźcie sobie sytuację, że musimy w urządzeniu zastosować rezystor 470om i zakładamy tam rezystor 20%, który okazuje się, że ma 376om (czerwone podświetlenie w tabelce). Przez rezystor taki będzie przepływał znacznie większy prąd, niż powinien, bądź spadek napięcia na nim będzie niższy niż się tego spodziewaliśmy. Taka sytuacja może spowodować nieprawidłową pracę układu, a nawet jego uszkodzenie - czego na pewno chcielibyśmy uniknąć. Całe szczęśćcie, że rezystory o tolerancji 20% dziś są praktycznie niedostępne w sklepach, ale pilnujcie się gdyż mogą się znaleźć w sprzęcie z demontażu.

Obecne dziś w sprzedaży, nawet najtańsze rezystory mają tolerancję 5%. Jak widać z tabelki (żółte podświetlenie) również one mają pewien dopuszczalny przedział rezystancji, w którym mieści się nasz rezystor, ale w większości zastosować będzie on dla nas całkowicie zadowalający.

Często się zdarza, że początkujący elektronik dobierając rezystor do jakiegoś układu, dokonuje obliczeń z dokładnością do kilku miejsc po przecinku. Spójrzcie teraz na nasz rezystor z tabelki o tolerancji 1% (zielone podświetlenie). Różnica w tym przypadku może wynieść 4,7om. Czy warto więc obliczać ten rezystor z dokładnością do kilku miejsc po przecinku ? Myślę, że odpowiedź już znacie.

Moc znamionowa P - jest to największa dopuszczalna moc, jaka może być wydzielona w postaci ciepła podczas pracy rezystora w określonych warunkach, przy zachowaniu wartości pozostałych parametrów w granicach ustalonych dla danego typu rezystora. Wartość tej mocy zależy przede wszystkim od konstrukcji rezystora, zastosowanych materiałów i warunków chłodzenia. Moc znamionową ustala się, przyjmując najwyższą dopuszczalną temperaturę, do jakiej może się rozgrzać rezystor. Podaje się ją w odniesieniu do temperatury otoczenia. Zazwyczaj jest to 70°C, ale zdarza się też 40°C lub 125°C. Poniżej zamieszczamy standardową zależność dopuszczalnej mocy obciążenia rezystora od temperatury otoczenia. Wraz z podwyższeniem temperatury otoczenia moc, jaka może być wydzielona w rezystorze zmniejsza się. Należy zaznaczyć, że nawet niewielkie krótkotrwałe przekroczenie mocy znamionowej skraca czas niezawodnej pracy, rezystora, a długotrwałe przeciążenie z reguły prowadzi do uszkodzenia rezystora. Wartości mocy znamionowej są znormalizowane, w urządzeniach elektronicznych stosuje się najczęściej rezystory o mocy 0,125; 0,25; 0,5; 0,6; 1; 2 W


Nie wolno nigdy lekceważyć tego ważnego parametru, jakim jest moc znamionowa. Ignorancja na tym podłożu może się skończyć uszkodzeniami sprzętu, oparzeniami a nawet pożarem.

Wyobraźmy sobie taką sytuację: mamy układ, w którym zastosowano rezystor R=330om o mocy znamionowej P=0,250W (1/4W). Na końcówkach rezystora podczas pracy stale występuje napięcie U=9V. Nieostrożny konstruktor postanawia przerobić układ, aby zmienić jakieś jego parametry; poprzez zmianę rezystora na R=33om. Robi to w pośpiechu zapominając o mocy i montuje rezystor o takiej samej mocy P=0,250W. Może nie widać tego na pierwszy rzut oka, ale jeżeli teraz uważasz, że wszystko jest w porządku i układ może tak pracować, to zaraz udowodnię Ci w jak wielkim jesteś błędzie.

Policzmy wspólnie parametry pracy rezystorów w obu przypadkach.

Przypadek I
Rezystor o rezystancji R=330om, mocy znamionowej P=0,250W, na końcówkach którego występuje napięcie U=9V. Możemy obliczyć prąd jaki płynie przez ten rezystor:

prąd płynący przez rezystor

a następnie moc jaka wydzieli się na tym rezystorze podczas jego pracy

moc wydzielająca się na rezystorze

Moc wydzielana przez ten rezystor wynosi 0,243W i jest mniejsza od jego mocy znamionowej 0,250W. Co prawda jest tu tylko niewielki margines (0,250W – 0,243W = 0,007W) bezpieczeństwa jednak układ pracuje poprawnie.

Przypadek II
Rezystor o rezystancji R=33om, mocy znamionowej P=0,250W, na końcówkach którego występuje napięcie U=9V. Możemy obliczyć prąd jaki płynie przez ten rezystor:

prąd płynący przez rezystor

a następnie moc jaka wydzieli się na tym rezystorze podczas jego pracy

moc wydzielająca się na rezystorze

Moc wydzielana przez ten rezystor wynosi 2,457W i jest znacznie większa od jego mocy znamionowej 0,250W. Przy tak bardzo przekroczonej mocy rezystor ulegnie niemal natychmiastowemu uszkodzeniu. W najlepszym przypadku skończy się to szybkim przepaleniem rezystora, w najgorszym może doprowadzić do pożaru.

Jak powinien postąpić konstruktor ? Powinien obliczyć moc, tak jak my to zrobiliśmy (przypadek II) i dobrać rezystor o odpowiedniej mocy znamionowej. W naszym przypadku należało by zastosować rezystor o mocy znamionowej 3W.

rezystor 100W Nigdy więc nie zapominajcie o znamionowej mocy rezystora i nawet podczas niewielkich zmian w swoich układach sprawdzajcie czy jej nie przekraczacie. W sprzedaży obecnie występują rezystory o mocach do kilkuset wat i chodź na początku swojej przygody z elektroniką nie będziecie ich stosować to może w przyszłości natkniecie się na nie.

Napięcie graniczne Ugr - jest to największa wartość napięcia stałego (lub największa wartość skuteczna napięcia przemiennego), którą można doprowadzić do końcówek rezystora nie powodując jego uszkodzenia. Wartość napięcia granicznego zależy od konstrukcji rezystora, głównie wytrzymałości izolacji. Wartości napięcia granicznego są znormalizowane, np. dla powszechnie stosowanych rezystorów małej mocy wynoszą 150, 250, 350, 500 V.

Temperaturowy współczynnik rezystancji TCR (TWR) - określa zmiany rezystancji pod wpływem temperatury. Czym mniejsza wartość TCR, tym bardziej stabilny rezystor. Temperaturowy współczynnik rezystancji określa wzór:

TWR = dR / (R * dT)

gdzie: dR = R1 - R jest zmianą rezystancji wywołaną zmianą temperatury, dT = T1 - T, R zaś jest rezystancją w temperaturze odniesienia T. Współczynnik TWR jest zazwyczaj podawany w jednostkach 0,000001/deg.

Niekiedy zamiast TWR jest podawany inny parametr - temperaturowa zmiana rezystancji TZR = dR/R określany w %.

Bardziej zaawansowanych czytelników zapraszamy do przeczytania trzeciej części artykułu o rezystorach, gdzie znajdą opis takich parametrów jak: współczynnik szumów, zależność rezystancji od napięcia i zależność impedancji od częstotliwości.

  • BUDOWA I CECHY REZYSTORÓW
rezystory ALLEN BRADLEY Rezystory węglowe kompozytowe, lub masowe są starszym typem rezystora. Zbudowane są w postaci wałka, lub rurki węglowej z przylutowanymi wyprowadzeniami. Skład materiałowy części węglowej decyduje o wartości rezystancji. Zaletą tych rezystorów jest ich niska indukcyjność. Dlatego są one właściwe do zastosowań w układach przełączających, jak np. w układach gasikowych RC i zasilaczach przetwornicowych. Inną ich zaletą jest to, że wytrzymują chwilowe przeciążenia bez uszkodzenia. Ich dużą wadą jest wysoka pojemność własna, ok. 0,2-1 pF, w zależności od typu i wartości rezystancji. Wysoka pojemność własna, która wynika z budowy cząsteczek węglowych ze środkiem wiążącym stanowi, że rezystory węglowe są mniej lub bardziej bezużyteczne przy częstotliwościach powyżej 5-10 MHz. Posiadają one wysoki współczynnik temperaturowy (-200 do -2000 ppm/K), dużą zależność od napięcia (200-500 ppm/V), wysoki szum i złą stabilność długotrwałą.

Oznaczenie ppm oznacza milionową część (ang. part per million), a więc jednostka ppm/K oznacza milionową część na 1 stopień Kelvina, 10-6/K.

Rezystory warstwowe węglowe, lub rezystory z warstwą węglową. Składają się z rurki ceramicznej, na której jest naparowana warstwa węgla o danej wartości rezystancji. W tej warstwie można wykonać nacięcia spiralne aż do 10 zwojów przy pomocy ostrza diamentowego, lub lasera, aby osiągnąć właściwą wartość rezystancji. Reaktancja tej indukcyjności, która wystąpi z powodu tej spirali jest niewielka w porównaniu z reaktancją, która wynika z pojemności własnej ok. 0,2 pF. Posiadają one wysoki współczynnik temperaturowy (-200 do -1000 ppm/K). Zależność napięciowa jest poniżej 100 ppm/V. Poziom szumu jest dość wysoki, a stabilność długotrwała jest zła. Rezystory węglowe powierzchniowe są jednakże bardzo tanie w produkcji. rezystory węglowe

rezystory węglowe MFR

Rezystory warstwowe metalowe różnią się od węglowych tym, że warstwa węgla została zastąpiona warstwą metalu. Proces produkcji jest podobny. Dobre właściwości dla wysokich częstotliwości ze względu na niską pojemność własną (poniżej 0,2 pF). Dla wysokich wartości rezystancji i przy wysokiej częstotliwości reaktancją może jednakże odgrywać pewną rolę. Współczynnik temperaturowy jest niski (5-100 ppm/K). Zależność od napięcia jest ok. 1 ppm/V, niski poziom szumów i dobra stabilność długotrwała. Wytrzymałość na przeciążenia impulsowe jest jednak niska, niższa nawet niż dla rezystorów warstwowych węglowych. Dlatego należy być ostrożnym z wymianą rezystorów węglowych na metalowe w zastosowaniach impulsowych.
rezystory metalizowane KOA, BEYSLAG, DRALORIC rezystory metalizowane MŁT rezystory metalizowane TESLA rezystory metalizowane VITROHM rezystory metalizowane zachodnie

rezystory cermentowe Rezystory grubowarstwowe nazywane są czasami rezystorami "metalglaze", lub cermetowymi. Warstwa zewnętrzna składa się z mieszaniny tlenków metali i szkła, lub ceramiki, i jest nakładana metodą sitodrukową na korpus ceramiczny. Tego typu rezystory mają dobre własności przy wysokich częstotliwościach i niskich rezystancjach. Pojemność własna wynosi ok. 0,1-0,3 pF. Zależność rezystancji od napięcia jest poniżej 30 ppm/V. Stabilność długotrwała jest bardzo dobra. Rezystory są wytrzymałe na przeciążenia impulsowe, są niezawodne i wytrzymują wysokie temperatury. Poziom szumów jest porównywalny z rezystorami warstwowymi węglowymi. Rezystory do montażu powierzchniowego są najczęściej produkowane jako grubowarstwowe.

Rezystory cienkowarstwowe mają bardzo cienką warstwę metalu, najczęściej niklu i chromu, który jest naparowywany na korpus szklany, lub ceramiczny. Rezystory są trawione i dopasowywane przy pomocy lasera aby uzyskać właściwą rezystancję. Własności dla wysokich częstotliwości na ogół nie są dobre. Współczynnik temperaturowy rezystancji jest bardzo dobry, daje się uzyskać nawet poniżej 1 ppm/K. Współczynnik napięcia leży poniżej 0,05 ppm/V. Stabilność długotrwała jest nadzwyczaj dobra. Szumy są najniższe ze wszystkich typów rezystorów warstwowych powierzchniowych. Moc i odporność na impulsy jest niska. Wysoka stabilność powoduje, że rezystory tego typu często stosuje się w układach precyzyjnych, jako np. bardzo dokładne dzielniki napięcia.

rezystory metalowo-tlenkowe Rezystory z tlenków metali maja warstwę zewnętrzną np. z tlenku cyny, z którego można tworzyć spirale. Własności dla wysokich częstotliwości są umiarkowane, ze względu na pojemność własną ok. 0,4 pF. Współczynnik temperaturowy wynosi ok. +/- 200 ppm/K, zależność od napięcia jest poniżej 10 ppm/V, a poziom szumów jest niski. Są one odporne na impulsy i znoszą wysokie temperatury, co czyni je bardzo dobrą alternatywą dla rezystorów drutowych dużej mocy, szczególnie przy wysokich rezystancjach.

drabinka rezystorowa Matryce rezystorowe (drabinki) są produkowane w wersji grubo- albo cienkowarstwowej. Składają się one z ceramicznego korpusu z nadrukowanymi rezystorami i wyprowadzeniami. Istnieją dwa rodzaje matryc rezystorowych do montażu przewlekanego: obudowa jednorzędowa SIL (Single In Line) z liczbą wyprowadzeń od 4 do 14 i liczbą rezystorów od 2 do 24, oraz obudowa dwurzędowa DIL (Dual In Line) z liczbą wyprowadzeń od 14 do 20 i liczbą rezystorów od 7 do 36. Do montażu powierzchniowego produkuje się dużo rożnych typów obudów. Często produkuje się specjalne matryce rezystorowe do zastosowań specjalnych. Wówczas można uzyskać dowolne wewnętrzne połączenia między rezystorami, różne wartości rezystancji, jak również można wyposażyć matrycę w inne elementy takie jak kondensatory, czy diody.

Jedną z zalet matryc rezystorowych jest to, że zajmują mało miejsca na płycie drukowanej, można kontrolować temperaturę pracy rezystorów, montaż jest prosty i nie czasochłonny, co z kolei oznacza niższa cenę montażu elementów.

Rezystory drutowe nawijane składają się z drutu o wysokiej rezystancji na ogół nikrotalu (CrNi), kantalu (CrAlFe), lub konstantanu (CuNi), nawiniętego na korpus z ceramiki, szkła lub włókna szklanego. Izoluje się je plastikiem, silikonem, glazurą, albo są zamknięte w obudowie aluminiowej, aby łatwiej mogły przenosić ciepło do chłodzącego podłoża. Produkuje się je do zastosowań precyzyjnych, gdzie wymagana jest wysoka jakość i stabilność, oraz do zastosowań o dużej mocy, dla których potrzebny jest gruby i wytrzymały drut. Własności dla wysokich częstotliwości nie są dobre. Wysoka indukcyjność (0,1-10uH) i wysoka pojemność (0,2-10 pF) zależą od liczby zwojów drutu i wymiarów korpusu. W celu zmniejszenia indukcyjności można nawijać druty w rożny sposób np. bifilarnie, krzyżowo (uzwojenie Ayrtona Perry), albo sekcyjnie w rożnych kierunkach. W typach precyzyjnych współczynnik temperaturowy jest niski (1-100 ppm/K). Zależność napięciowa wynosi ok. 1 ppm/V. Szum jest bardzo niski, a stabilność długotrwała - dobra. Jednakże wytrzymałość na przeciążenie jest niska. Rezystory mocy mają współczynnik temperaturowy miedzy -50 a +1000 ppm/K w zależności od typu drutu. Zależność napięciowa i szumy - takie jak w typie precyzyjnym. Stabilność długotrwała jest silnie zależna od temperatury powierzchni rezystora (Ths). Przy montowaniu drutowych rezystorów mocy ważne jest aby pamiętać, że temperatura na powierzchni może dochodzić aż do 200 - 400°C. Tak wysokie temperatury mogą mieć wpływ na otaczające elementy, materiały i punkty lutownicze.
rezystory drutowe RDCO rezystory drutowe zachodnie rezystory drutowe zachodnie rezystory drutowe zachodnie

Rezystory nastawne są to zwykle elementy trójkońcówkowe, potocznie nazywane potencjometrami. Dwie (1,2) z trzech końcówek rezystora nastawnego są połączone z początkiem i końcem elementu rezystancyjnego, natomiast trzecia (3) - z ruchomym stykiem (suwakiem), mogącym przesuwać się wzdłuż powierzchni tego elementu. Przebieg zmian rezystancji między końcówkami 1 i 3 w funkcji położenia suwaka, nazywa się charakterystyką rezystancyjną. Kształt tej charakterystyki zależy od budowy elementu rezystancyjnego, a ściśle rzecz biorąc, od rozkładu rezystancji wzdłuż drogi suwaka. Potencjometry mają najczęściej charakterystykę rezystancyjną: liniową (A), logarytmiczną (B) lub wykładniczą (C).


Charakterystyka rezystancyjna rezystorów nastawnych o specjalnym wykonaniu może mieć kształt sinusoidalny, diodowy, typu S lub dowolnie inny.

Rezystancja podlegająca regulacji, czyli rezystancja między skrajnymi położeniami suwaka, jest zawsze nieco mniejsza niż rezystancja całkowita między wyprowadzeniami stałymi 1 i 2. Rezystancja całkowita jest cechą rezystora nastawnego, innymi słowy rezystancja znamionową podawaną z określoną tolerancją, Niekiedy wyróżnia się rezystancję kontaktową, tj. rezystancję wynikającą z niedokładności styku ruchomego suwaka z elementem rezystancyjnym. Nieciągłość styku suwaka z powierzchnią elementu jest często przyczyną występowania zjawiska trzasków, charakteryzowanego tzw. napięciem trzasków. Ważnym parametrem rezystora nastawnego jest też trwałość, wyrażana liczbą przesunięć suwaka wzdłuż elementu, które można wykona bez wyraźnego pogorszenia jego właściwości (trwałość potencjometrów powszechnego użytku zawiera się zwykle w przedziale 100000...10000000). Do podstawowych parametrów rezystorów nastawnych zalicza się jeszcze moc znamionową i napięcie graniczne (definiowane jak dla rezystorów stałych).

potencjometry montażowe Najbardziej obecnie rozpowszechnionymi i produkowanymi w największym asortymencie typów są potencjometry kompozycyjne(węglowe), ich podstawową zaletą jest niska cena przy dość dobrej jakości. Potencjometry te są stosowane najczęściej w sprzęcie powszechnego użytku.

potencjometry cermentowe Potencjometry cermentowe wyróżniają się dużą trwałością i niezawodnością, wysoką stabilnością charakterystyki rezystancyjnej, bardzo małym poziomem trzasków, małym temperaturowym współczynnikiem rezystancji (+/- 150 ppm/K), dużą obciążalnością cieplną oraz szerokim zakresem temperatury pracy (-55 do + 155°C). W związku z tak doskonałymi parametrami potencjometry te są zalecane do stosowania w urządzeniach elektronicznych profesjonalnych i w sprzęcie elektronicznym wysokiej jakości.

potencjometry metalizowane Potencjometry metalizowane wykazują wszystkie zalety rezystorów stałych tego typu, lecz są produkowane w wąskim przedziale wartości rezystancji (1-100kom) i mają dość krótką żywotność.

Potencjometry drutowe są wytwarzane w niezbyt dużym przedziale wartości rezystancji (10om-100kom), przy tym jedynie jako elementy o liniowej (typu A) charakterystyce rezystancyjnej w dwu jakościowo różniących się grupach, tj. typu 1 i typu 2.
potencjometry drutowe potencjometry drutowe potencjometry drutowe potencjometry drutowe potencjometry drutowe potencjometry drutowe potencjometry drutowe potencjometry drutowe

potencjometry wieloobrotowe Wśród rezystorów nastawnych wyróżnia się potencjometry jedno- i wieloobrotowe (najczęściej 10-obrotowe), stosowane głównie w układach pomiarowych, sterowania i automatyki (potencjometry wieloobrotowe są zwykle zaopatrzone w specjalne gałki z podziałką, umożliwiającą precyzyjne umiejscowienie położenia suwaka), Niekiedy potencjometry łączy się w zespoły (agregaty) sprzężone lub też sterowane oddzielnie.

O innych elementach rezystancyjnych, charakteryzujących się specyficznymy właściwościamy, możesz poczytać w oddzielnych artykułach:
Termistory | Warystory | Fotorezystory | Magnetorezystory.

  • OZNACZENIA REZYSTORÓW
Do szybkiego i sprawnego odczytywania wartości rezystorów niezbędna jest znajomość kodów literowych i barwnych, będących standardowym sposobem oznaczania rezystorów.

Kod literowo - cyfrowy
Ten sposób kodowania nie sprawia większych problemów z odczytem rezystancji, ale ze względu na różne normy zapisu warto zapoznać się z różnicami występującymi między tymi normami.

Wartość rezystancji
Norma IEC
Norma MIL
0,12om R12 -
1,5om 1R5 1R5
18om 18R lub 18 180
220om 220R lub 220 lub K22 221
2,7kom 2K7 272
2,74kom 2K74 2741
33kom 33K 333
33,2kom 33K2 3322
390kom 390K lub M39 394
392kom 392K 3923
4,7Mom 4M7 475
4,75Mom 4M75 4754
82Mom 82M 826

Jak widać to samo oznaczenie w różnych normach może oznaczać inne wartości rezystancji. I tu przydaje się znajomość szeregów E do wyeliminowania niemożliwych do wystąpienia kombinacji rezystancji. Jeżeli w oznaczeniu rezystora dodatkowo występuje litera to jest to kod oznaczający tolerancję zgodną z poniższą tabelą.

Litera Tolerancja
N
M
K
J
G
F
D
C
B
W
P
L
E
30%
20%
10%
5%
2%
1%
0,5%
0,25%
0,1%
0,05%
0,002%
0,001%
0,0005%

Rezystory precyzyjne mają dodatkowo oznaczony współczynnik temperaturowy.

Kod Współczynnik temperaturowy
T0
T2
T9
T10
T13
T16
T18
100ppm/K
50ppm/K
25ppm/K
15ppm/K
10ppm/K
5ppm/K
2ppm/K



Kod barwny
Ten sposób kodowania jest chyba najczęściej stosowany zarówno w zwykłych rezystorach jak i precyzyjnych. Każdy kto zajmuje się elektroniką prędzej czy później musi się zapoznać z tym sposobem kodowania wartości rezystancji. Załóżmy, że musisz znaleźć jeden stu-omowy rezystor w pudełku z tysiącem innych luźnych rezystorów. To zadanie za pomocą multimetru jest do wykonania, ale o ile szybciej wykonamy je po prostu odczytując wartość rezystancji z kodu paskowego? Odczyt rezystancji z rezystorów, które są wlutowane w obwód drukowany za pomocą multimetru jest zazwyczaj niemożliwy przed jego wcześniejszym wylutowaniem; co nie przeszkadza przy odczycie wizualnym kodu barwnego umieszczonego na obudowie danego rezystora.

Zacznijmy więc od standardowej tabelki, którą najlepiej jest zawsze mieć pod ręką. Po pewnym czasie sami zapamiętacie tą tabelkę i ściągawka nie będzie wam już potrzebna.

\ Cyfry znaczące Mnożnik Tolerancja Współczynnik temperaturowy
srebrny
złoty
czarny
brązowy
czerwony
pomarańczowy
żółty
zielony
niebieski
fioletowy
szary
biały
brak
-
-
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
-
x0,01
x0,1
x1
x10
x100
x1000
x10000
x100000
x1000000
x10000000
x100000000
x1000000000
-
10%
5%
-
1%
2%
-
-
0,5%
0,25%
0,1%
-
-
20%
-
-
250ppm/K
100ppm/K
50ppm/K
-
25ppm/K
20ppm/K
10ppm/K
5ppm/K
1ppm/K
-
-

Jak korzystać z tego kodu? Zacznijmy od rezystorów z szeregów E6, E12 i E24. Kodowanie dla tych szeregów charakteryzuje się umieszczeniem czterech kolorowych pasków na rezystorze.


Pierwszy pasek powinien być umieszczony jak najbliżej jednego z wyprowadzeń rezystora i oznacza zgodnie z powyższą tabelą pierwszą liczbę znaczącą. Drugi pasek oznacza drugą liczbę znaczącą. Trzeci pasek jest mnożnikiem. Czwarty pasek powinien być szerszy od pozostałych i oznacza tolerancję rezystancji znamionowej. Jeżeli mamy rezystor tylko z trzema paskami to traktujemy go podobnie, a brak czwartego paska oznacza tolerancję 20%. Dla przykładu rezystor oznaczony: czerwony-fioletowy-pomarańczowy-złoty oznacza 27kom i tolerancję 5%. Przejdźmy teraz do tematu oznaczania rezystorów z szeregów E48 i wyższych. Zasady są tu bardzo podobne, ale mamy tu do czynienia z trzema liczbami znaczącymi i trzema paskami je oznaczającymi. Czwarty pasek oznacza mnożnik a piąty tolerancję. Kolor ewentualnego - szóstego - paska informuje o temperaturowym współczynniku rezystancji.

Jeżeli kolory pasków są słabo czytelne lub nie można określić, który pasek jest pierwszy a który ostatni, nie przejmuj się, w takich przypadkach pomoże znajomość szeregów E. Odczytaj wartość rezystancji takiego rezystora i sprawdź czy taki rezystor istnieje w danym szeregu. Dla przykładu nie ma rezystora o oznaczeniu: niebieski-szary-czerwony-zielony, oznaczającego 6,8kom 0,5%, bo rezystory o tolerancji 0,5% są produkowane tylko według szeregu E192.


  • POŁĄCZENIA REZYSTORÓW
Połączenie szeregowe


Ten typ połączenia charakteryzuje się tym, że rezystancja wypadkowa jest sumą rezystancji wszystkich rezystorów połączonych szeregowo.

Połączenie równoległe


Połączenie równoległe jest pod względem obliczeniowym bardziej skomplikowane, ale z ułamkami każdy sobie poradzi. W praktyce okazuje się, że najczęściej mamy do czynienia z połączeniem równoległym tylko dwóch rezystorów. W takiej sytuacji wygodniej jest korzystać z drugiej - przekształconej formy wzoru na rezystancję wypadkową.

Połączenie szeregowo - równoległe (mieszane)


Obliczenia w układach mieszanych - złożonych z kilku rezystorów wykonuje się redukując kolejno ich połączenia. Wyszukuje się w układzie połączenia szeregowe lub równoległe i zwija się je zgodnie z wyżej wymienionymi prawami obliczania rezystancji zastępczej.

Obliczymy rezystancję zastępczą przykładowego układu złożonego z czterech rezystorów połączonych jak na rysunku:



gdzie: R1=10om, R2=100om, R3=110om, R4=47om.


Zaczynamy od rezystorów R1 i R2, które są połączone szeregowo, więc ich rezystancja zastępcza wyniesie:

R12 = R1 + R2 = 10 + 100 = 110 [om].

Układ po uproszczeniu (zwinięciu) wygląda więc tak:


Następnie redukujemy połączenie równoległe rezystancji R12 i R3:


Teraz schemat wygląda już bardzo prosto.


Jest to połączenie szeregowe. Obliczamy rezystancję zastępczą:

R = R123 + R4 = 55 + 47 = 102 [om].

A więc rezystancja zastępcza całego układu wynosi 102[om].
Komentarze
Brak komentarzy. Może czas dodać swój?
Dodaj komentarz
Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.
Oceny
Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartośœć strony

Zaloguj się lub zarejestruj, żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?
Logowanie
Nazwa użytkownika

Hasło



Nie masz jeszcze konta?
Zarejestruj się

Nie możesz się zalogować?
Poproœś o nowe hasło
Shoutbox
Musisz zalogować się, aby móc dodać wiadomość.

15 Jan : 08:38
Smutny ... Wzajemnie, i również Życzę powodzenia w tym roku w życiu prywatnym/zawodowy
m, dużo Zdrowia!

15 Jan : 08:38
Witam tych, którzy jeszcze tutaj pozostali, choć od pewnego czasu obserwuję to aż mnie zabolało, że forum się tak osunęło. Szok Bardzo szkoda mi go, co za id*oci się rejestrują że to zniszczone niemal

02 Jan : 20:04
I tym optymistycznym akcentem, życzę udanych projektów i najlepszego w Nowym Roku. Oczko

01 Jan : 20:45
Oczywośie nie żywie do Ciebie pretensji a wręcz podziwiam że sam zostałeś tak długo. pozdrawiam.

01 Jan : 20:44
romek_xx wiem obserwuję regularnie forum i widziałem twoje walki i że ostałeś się chyba sam wśród moderacji, po prostu przykro mi iż forum z którym wkraczałem w świat elektroniki zaginie ;( Oczywiśc

26 Dec : 21:45
R3miX: cd:...Poszukaj jak nie wiesz gdzie i nie masz jak ich znaleźć. Ja jak mam za frajer szukać? wolę głupoli na YT oglądać. Czasem bywało że usunąłem SB a jutro było to samo. Bez sensu walka

26 Dec : 21:44
R3miX: Chcesz poświęcić 2-4 godz. dziennie za free na czyszczenie spamu? Ja nie mam żadnej pomocy, taki liyijing46 ma 159, jkelley3 -95, scott154 -157. I wielu innych czasem ponad 1000 postów na forum

17 Dec : 22:03
straszne na polskim forum żeby przeczytać trzeba używać translatora i te tematy ?

12 Dec : 21:26
Nikt ostatnio nie moderuje i bałagan się robi ;(

12 Dec : 19:06
co się dzieje z eresem ?

Copyright ERES S.I. & " Sendela Design a33; 2003-2018 - "Elektronika Radiotechnika Elementy Schematy"
Reprodukcja bez zezwolenia zabroniona.
Serwis nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne szkody powstałe przy wykorzystaniu zawartych w nim informacji.

Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników.
Powered by PHP-Fusion copyright © 2002 - 2019 by Nick Jones.
Released as free software without warranties under GNU Affero GPL v3. website monitoring services